De totale studieschuld van studenten en oud-studenten in Nederland is voor het eerst gedaald. Begin dit jaar bedroeg de gezamenlijke schuld 28 miljard euro, 800 miljoen minder dan een jaar eerder. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van voorlopige cijfers.
Volgens hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS houdt de daling verband met het einde van het leenstelsel. «Het heeft waarschijnlijk alles te maken met dat het leenstelsel er sinds een paar jaar niet meer is», zegt hij. «Je zag de totale schuld al steeds minder toenemen, en nu is deze zelfs afgenomen.» Het aantal studenten dat een lening aanvraagt, daalt al langer. Dit jaar werden voor het derde jaar op rij minder leningen aangevraagd. Die afname valt samen met de herinvoering van de basisbeurs in het hoger onderwijs in het studiejaar 2023/2024.
De basisbeurs betekent dat studenten weer studiefinanciering ontvangen. Hoe hoog die is, hangt af van of de student nog thuis woont. Bij een aanvullende beurs is het inkomen van de ouders bepalend. «Het is niet zo dat studeren nu spotgoedkoop is, maar de basisbeurs helpt wel mee», aldus Van Mulligen.
Ondanks de daling van de totale schuld blijft het aantal mensen met een zeer hoge studieschuld onverminderd hoog. Het aantal personen met een studieschuld van meer dan 50.000 euro is de afgelopen zes jaar verdubbeld. Bijna 5000 mensen hebben een schuld van meer dan een ton. Bij de helft van de mensen met een studieschuld is die minder dan 10.000 euro.
Het leenstelsel, dat gold voor studenten die tussen september 2015 en 2023 begonnen met studeren, verklaart volgens het CBS ook het verschil in de hoogte van de schulden. Het aantal oud-studenten met een studieschuld loopt nog altijd op, maar vlakt wel steeds verder af. Begin dit jaar hadden ruim 1,1 miljoen oud-studenten een studieschuld, 6000 meer dan een jaar daarvoor. «Dat zijn waarschijnlijk nog mensen die onder het leenstelsel zijn begonnen met studeren», zegt Van Mulligen.
Het idee achter het leenstelsel was dat studenten met welgestelde ouders geen bijdrage van de overheid nodig hadden. Studenten bouwden onder dit stelsel echter hoge schulden op, en er kwam kritiek op het systeem. Daarom besloot het kabinet de basisbeurs te herintroduceren.
Studenten die in de tussentijd studeerden, ook wel de pechgeneratie genoemd omdat zij de basisbeurs misliepen, konden ter compensatie een tegemoetkoming krijgen van bijna 35 euro voor iedere maand dat zij binnen het leenstelsel recht hadden op een studiebeurs. Later kwam daar een aanvullende compensatie bij van 44,50 euro per maand, omdat de Tweede Kamer het bedrag niet hoog genoeg vond.
De verwachting is dat uitvoeringsinstantie DUO vanaf april 2027 de compensatie overmaakt naar iedereen die daar recht op heeft. De daling van de totale studieschuld is een eerste teken dat de herinvoering van de basisbeurs effect heeft, maar de oplopende hoge schulden van oud-studenten uit het leenstelsel blijven voorlopig een aandachtspunt.
3