Een doorsnee Nederlands huishouden gaat er volgend jaar 0,1 procent op achteruit in koopkracht. Dat blijkt uit een nieuwe raming van het Centraal Planbureau (CPB) na de maatregelen die op Prinsjesdag zijn aangekondigd. In augustus ging het CPB nog uit van een achteruitgang van 0,3 procent. De Prinsjesdagplannen verzachten de daling dus met 0,2 procentpunt, maar leiden niet tot een plus voor de middeninkomens.
Alleen de laagste inkomens en gepensioneerden gaan er iets op vooruit. Huishoudens met een laag inkomen krijgen er 0,2 procent bij, gepensioneerden 0,3 procent. De laagste inkomens profiteren van een grotere korting op de inkomstenbelasting voor werkenden. Gepensioneerden hebben baat bij pensioenfondsen die er goed voorstaan en daardoor de pensioenen kunnen verhogen.
CPB-directeur Pieter Hasekamp noemt het pakket een gedeeltelijke reactie op de oproep van het planbureau om kwetsbare groepen te ontzien en minder afhankelijk te worden van geïmporteerde fossiele energie. «Er gebeurt wel iets om voor bepaalde groepen de koopkracht iets op te krikken», zegt hij. «Het kabinet heeft ervoor gekozen om werkenden een steuntje in de rug te geven door die arbeidskorting iets te verhogen.» Volgens Hasekamp komt het pakket half tegemoet aan de eerdere adviezen.
Het kabinet zet daarnaast in op gerichte steun voor huishoudens met een lager inkomen en op verduurzaming. Zo komt er weer een Tijdelijk Noodfonds Energie voor mensen met een laag inkomen en een hoge energierekening. Ook is er hulp bij energiebesparende maatregelen in huis en komt er binnenkort subsidie voor het inruilen van een brandstofauto voor een tweedehands elektrische auto.
Het Nibud benadrukt dat de koopkracht vooral achteruitgaat door belastingverhogingen van het kabinet. De inkomstenbelasting gaat omhoog. «Dit merken mensen in januari direct op hun loonstrook. Zonder deze plannen zouden mensen er gemiddeld een ruime procent op vooruit gaan», aldus het Nibud. De organisatie wijst erop dat sommige bezuinigingsmaatregelen zijn uitgesteld tot 2028 en is bezorgd over de gevolgen op langere termijn. «Nu al kunnen veel huishoudens met een laag inkomen en extra zorgkosten hun minimaal noodzakelijke uitgaven niet betalen», zegt Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen. «Het uitstel van een aantal plannen neemt een deel van de druk weg. Maar voor hoelang? Komt de klap alsnog in 2028? We roepen het kabinet op om deze kwetsbare groep ook op de langere termijn te ontzien en niet op te zadelen met onvermijdbare financiële problemen.»
Het CPB plaatst zelf ook kanttekeningen bij de cijfers. Er is nog veel onzekerheid, allereerst omdat er een minderheidskabinet is. Veel Prinsjesdagmaatregelen moeten nog politieke steun krijgen. Daarnaast speelt de situatie rond Iran. Als de oorlog daar aanhoudt of verergert, kunnen de brandstof- en energieprijzen verder stijgen. Dat treft vooral huishoudens met een laag tot middeninkomen die veel gas gebruiken of veel kilometers rijden.
De Prinsjesdagmaatregelen hebben volgens het CPB nauwelijks effect op de economische groei in 2027. Het planbureau gaat net als in augustus uit van een groei van 1,2 procent volgend jaar. Het begrotingstekort komt naar verwachting uit op 2,2 procent en de staatsschuld op 46,7 procent van het bruto binnenlands product.