President Trump, de Deense premier Mette Frederiksen en de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen hebben in New York een akkoord ondertekend over de uitbreiding van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Groenland. Daarmee is het conflict over het eiland opgelost en is de dreiging van annexatie, desnoods met geweld, van tafel. In Groenland en Denemarken is de opluchting groot, al klinken er ook twijfels.
De Deense premier Frederiksen zegt blij, trots en opgelucht te zijn. «Het is moeilijk geweest. Groenland heeft onder enorme druk gestaan. Mensen waren bang», zei ze tegen de Deense publieke omroep. Politiek verslaggever Christine Cordsen wijst op een extra winstpunt: de samenwerking tussen Denen en Groenlanders tijdens de onderhandelingen heeft Denemarken en Groenland dichter bij elkaar gebracht. «Groenlanders ervaren nu een heel ander niveau van respect vanuit Deense hoek dan ze naar eigen zeggen enkele jaren geleden ondervonden.»
Groenland hoort bij Denemarken, maar koos vorig jaar voor een geleidelijke overgang naar zelfstandigheid. De Groenlanders beschouwen het als een overwinning dat hun zelfbeschikkingsrecht formeel is vastgelegd en dat ze van begin tot eind aan de onderhandelingstafel zaten. «Dit is geen verdrag over Groenland, maar met Groenland», aldus premier Nielsen. Volgens hem versterkt de overeenkomst de veiligheid van Groenland, worden de Groenlandse belangen erkend en is het verdrag belangrijk voor de verdere ontwikkeling van het eiland.
De dreigementen van Trump werden de afgelopen anderhalf jaar als een nachtmerrie ervaren. De situatie escaleerde in januari dit jaar. Nadat de VS de Venezolaanse president Maduro had ontvoerd, zei Trump in een adem door dat hij Groenland wilde hebben. Denemarken en zeven andere Europese NAVO-landen stuurden militairen naar Groenland, formeel om te laten zien dat de veiligheid van het eiland de hele NAVO aangaat. Later bleek dat Deense militairen in het geheim explosieven bij zich hadden om de startbaan op te blazen en zo een Amerikaanse invasie te voorkomen. Ook namen ze bloedzakken mee voor het geval er gewonden zouden vallen.
De sprong van die gespannen situatie naar de ondertekening van het akkoord is groot. «Ik ben ontroerd», zei de Groenlandse schrijfster Nauja Lynge vanuit een Deense tv-studio. «Vooral toen ik de Groenlandse premier een traan zag wegpinken.» Het Deense en het Groenlandse parlement moeten het akkoord nog goedkeuren. Lynge zal dat debat kritisch volgen, maar merkt nu vooral een enorme opluchting.
Toch is er ook voorzichtigheid. De Groenlandse parlementariër Aki-Mathilda Hogh Dam noemt het zenuwslopend dat het akkoord is ondertekend voordat de leden van het Groenlandse parlement erover konden discussiëren. De Deense parlementariër Rasmus Jarlov staat evenmin te juichen: «Ik zou willen dat er expliciet in het verdrag had gestaan dat de VS de ambitie om Groenland te bezitten, opgeeft.»
Premier Nielsen erkent dat een betere relatie met de VS niet van de ene op de andere dag is opgebouwd. «Het vertrouwen moet stap voor stap worden hersteld. Dat is een proces.» In het Zuid-Groenlandse plaatsje Narsarsuaq, waar de VS opnieuw een militaire basis zal bouwen, zijn de bewoners eveneens gemengd. De bases betekenen banen, maar veel inwoners vrezen dat ze niet in hun dorp mogen blijven wonen als de basis wordt gebouwd, aldus een bewoner tegen de Groenlandse omroep.
2