Het UWV is begonnen met een omvangrijke hersteloperatie voor 52.000 mensen met een WIA-uitkering. De uitkeringsinstantie herberekent hun uitkeringen omdat er mogelijk fouten zijn gemaakt bij de berekening. Mensen die te weinig hebben ontvangen, krijgen dat geld later terug. Wie te veel heeft gekregen, hoeft dat niet terug te betalen.
De fouten kwamen aan het licht na onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Tussen 2020 en 2024 ontvingen zeker 16.000 mensen een te lage WIA-uitkering. De achterstanden lopen uiteen van enkele tientallen euro's tot bedragen van 25.000 euro. Daarnaast kregen minimaal 12.000 mensen juist te veel geld. De Rekenkamer schreef de fouten vooral toe aan het thuiswerken tijdens de coronapandemie. Doordat UWV-medewerkers minder vaak op kantoor waren, konden zij elkaar minder controleren en werden er meer fouten gemaakt.
De WIA-uitkering is bedoeld voor mensen die door ziekte of een beperking niet meer kunnen werken. De regeling is ingewikkeld, zeggen betrokkenen. Zo kan het misgaan als iemand vakantiegeld heeft opgebouwd dat nog niet is uitbetaald, of als er sprake is van een individueel keuzebudget. Werkgevers moeten veel informatie aanleveren, zoals verlofgegevens. Als die gegevens niet kloppen, kan het UWV de uitkering niet goed berekenen. Volgens het UWV duurt het tot en met 2027 voordat alle gedupeerden hun geld hebben ontvangen. Hiervoor is 100 miljoen euro gereserveerd.
Een van de gedupeerden is Maaike Keesen, voormalig docent HR. Zij kreeg enkele jaren geleden borstkanker en kon door de behandeling en heftige bijwerkingen niet meer werken. Onlangs ontving zij een brief van het UWV met de mededeling dat er mogelijk een fout is gemaakt in de berekening van haar WIA-uitkering. Bijna een jaar later weet zij nog steeds niet wat dat voor haar betekent. Zij schat dat zij maandelijks ongeveer 200 euro te weinig heeft ontvangen. «De rode draad in dit verhaal is: vervelende verrassingen, keer op keer», zegt Keesen. «Na mijn eerste telefoontje met het UWV lag ik te shaken. Telkens die onzekerheid levert veel stress op.»
Ook Philippe Penders uit Amstelveen kreeg te maken met fouten in zijn uitkering. Volgens zijn eigen berekeningen heeft hij ongeveer 7500 euro te veel ontvangen. Hij mag dat geld houden, maar dat voelt dubbel. «Aan de andere kant: dat geld heb ik gewoon niet. Ik kan al jaren niet zoveel werken en ik leef van een uitkering», zegt hij. Het duurde ongeveer een jaar voordat hij duidelijkheid kreeg. «Dat was een hele opluchting. Toen had ik al mijn uitgaven op een minimum gezet.»
Penders is inmiddels een expert geworden in het berekenen van WIA-uitkeringen. Aan zijn keukentafel in Amstelveen controleert hij de uitkeringen van anderen. Tot nu toe heeft hij er zo'n 150 doorgerekend, waaronder die van Keesen. Volgens Penders is het niet eerlijk om het UWV als enige schuldige aan te wijzen. «Werkgevers moeten heel veel informatie aanleveren. Bijvoorbeeld dat iemand met verlof is geweest. Daar gaat het op grote schaal mis, zie ik. En dan kan het UWV ook niet de juiste berekening maken.»
Het kabinet-Jetten wil de WIA veranderen, mede omdat de regeling zo ingewikkeld is. De Algemene Rekenkamer concludeerde eerder dat het voor gewone burgers onmogelijk is om zelf te controleren of zij de juiste bedragen ontvangen. «Ook medewerkers van het UWV merken het niet als zij meer fouten maken», aldus de Rekenkamer. De kritiek heeft bij het UWV niet geleid tot een strenger thuiswerkbeleid. Een woordvoerder zegt dat het streven is dat medewerkers in de regel twee dagen per week op kantoor werken.
De hersteloperatie roept herinneringen op aan het toeslagenschandaal, waarbij duizenden mensen onterecht als fraudeur werden bestempeld. De regering wil voorkomen dat er opnieuw van een schandaal wordt gesproken. Daarom is besloten dat mensen die te veel hebben ontvangen, dat geld niet hoeven terug te betalen. Voor de gedupeerden die te weinig kregen, blijft de onzekerheid voorlopig bestaan. Het UWV verwacht tot 2027 nodig te hebben om alle 52.000 gevallen te herberekenen en te compenseren.
2