De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) wil dat de politiek snel groen licht geeft voor lichtere regimes en de enkelband als alternatief voor een celstraf. Dat zegt directeur-generaal Wim Saris van de DJI. De gevangenissen kampen met ernstige overbevolking en een groot personeelstekort. Om ruimte te maken zijn de afgelopen tijd ruim 3100 gevangenen twee weken voor het einde van hun straf vrijgelaten. Daarnaast zijn nog eens ruim 2600 veroordeelden niet opgeroepen om hun celstraf uit te zitten.
Volgens Saris is de situatie niet langer houdbaar. «Ik zie dat we nu al twee jaar roofbouw op ons personeel aan het plegen zijn. Dat gaan we niet volhouden», aldus de topambtenaar. De DJI kampt met 600 openstaande vacatures. Veel cipiers gaan de komende jaren met pensioen en nieuwe medewerkers zijn moeilijk te vinden, mede doordat Defensie en de politie op de arbeidsmarkt in dezelfde vijver vissen.
De Tweede Kamer moet nog stemmen over het actieplan van staatssecretaris Van Bruggen (Justitie). Een van de opties daarin is het invoeren van een lichter regime. «Gedetineerden die geen risico vormen op vluchten of geweld, kan je in minder beveiligde gebouwen onderbrengen», zegt Saris. «Dan kan je hun vrijheid beperken, maar met minder mensen.»
Volgens Saris is er echter meer nodig dan de maatregelen uit het actieplan. De DJI kreeg 150 miljoen euro om het aantal cellen uit te breiden, terwijl er 900 miljoen euro was aangevraagd. Daarom pleit hij ervoor sommige veroordeelden een enkelband te geven in plaats van een celstraf. Voor bepaalde groepen kan dat volgens hem zelfs meer opleveren. «Bijvoorbeeld iemand die een verslaving heeft. Je zou bij zo iemand ook kunnen zeggen: beneem de vrijheid thuis, controleer dat met een enkelband en intussen kan iemand aan de verslaving werken.»
De enkelband ligt binnen de coalitie gevoelig. D66 en CDA hebben een initiatiefnota ingediend om veroordeelden ook met alleen een enkelband te kunnen straffen. VVD is hier fervent tegenstander van, om principiële redenen. «Het is geen serieus te nemen straf», zegt VVD-Kamerlid Ulysse Ellian. «Je zit in je eigen huis, je hebt de voordelen en luxe van je eigen huis. Dat is volstrekt anders dan binnen zitten waar je vrijheid letterlijk is ontnomen.»
Kamerlid Joost Sneller (D66) is het daar niet mee eens. «Nu lopen mensen straffeloos rond in afwachting van een plek in de cel en dreigen sommige straffen te verjaren.» Ook vindt hij dat een enkelband een veel zwaardere straf is dan mensen denken, vanwege de strenge voorwaarden.
De Tweede Kamer debatteert donderdag over het gevangeniswezen. De initiatiefnota over de enkelband staat voor begin volgend jaar op de agenda.
2